Het lijkt erop dat digitale cinema binnen 2 jaar het stokje van de vertrouwde 35mm-projectie volledig heeft overgenomen. Veel bioscopen hebben in de afgelopen 2 jaar al kennis gemaakt met digitale projectie, maar evenveel theaters nog helemaal niet. Veel exploitanten zitten daarom met vragen. Op zich is er heel veel informatie over dit onderwerp te vinden, maar wat is er op uw situatie van toepassing?

Deze serie artikelen gaat niet over hoe digitale cinema werkt, of over hoe prachtig het allemaal is, maar probeert digitale cinema te benaderen vanuit de praktische kant. Hiermee wil Cineserver een keuzehulp digitale cinema bieden, die ondersteuning geeft bij beslissingen, zodat de juiste keuzes voor de komende 10 jaar gemaakt kunnen worden. Hebt u na het lezen van deze artikelen nog vragen? Stuur deze dan naar This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

In dit eerste deel wordt gekeken naar de basisinstallatie die de 35mm-projector vervangt, oftewel de projector en server. Dit gebeurt in drie delen:

• inleiding technologie en actuele discussies
• digitale cinema-projectoren
• digitale cinema servers, met extra aandacht voor de mogelijkheid van een pauzepunt

Inleiding

Digitale cinema-projectoren zijn grofweg in 2 soorten in te delen. De eerste groep is gebaseerd op Texas Instruments' DLP Cinema-technologie. Deze in 1987 ontwikkelde techniek heeft aan de bakermat van digitale cinema gestaan en biedt sinds 2004 de mogelijkheid van projectie in 2K (2048 x 1080 pixels) resolutie. Vanaf begin 2010 wordt de 2e generatie van deze 2K-technologie geleverd onder de naam Series-2.

De DLP Cinema-techniek vormt de basis voor alle D-cinema projectoren van Christie, NEC en Barco (inclusief de merken Cinemeccanica en Kinoton die gebruik maken van Barco techniek). Het projectiegedeelte van al deze merken is dus in vele details gelijk. Het is echter niet zo dat componenten onderling uitwisselbaar zijn. Het onderscheid tussen de verschillende merken moet dus gezocht worden in:

• Aansluitmogelijkheden
• Technische features m.b.t. bediening, lampinstelling, monitoring
• Lensbesturing
• Lichtopbrengst
• Afmeting en gewicht
• Vormgeving
• Serviceverlening
• Beschikbaarheid
• Mogelijkheden voor 3D
• Persoonlijke voorkeur

Alle DLP Cinema-projectoren die er op de markt zijn, zullen later in dit hoofdstuk de revue passeren.

Als 2e is er de projector van Sony, gebaseerd op hun eigen SXRD-technologie. Deze projectoren zijn nu 5 jaar op de markt en bieden de mogelijkheid tot projectie in 4K-resolutie (4096 x 2156 pixels). Vanaf eind 2009 is de SRX-R320 projector op de markt, die de meest recente techniek in huis heeft, vergelijkbaar met de series 2 DLP Cinema-projectoren.

Ook Texas Instruments heeft ondertussen ook niet stilgezeten; vanaf begin 2011 zijn er ook 4K DLP Cinema-projectoren leverbaar. Daarnaast hebben de projectorfabrikanten bekendgemaakt dat bepaalde projectoren in de toekomst ook 'ge-update' kunnen worden naar 4K-resolutie.

De projector: 2K vs 4K?

Het ligt voor de hand om de keuze van een projector al snel in het voordeel van 4K-techniek te laten uitpakken, maar is dit ook echt nodig en zinvol? Het antwoord daarop (ontdaan van alle marketing verhalen) is veelal nee. De keuze voor 4K moet een weloverwogen keuze zijn.

Laten we ons eerst even beperken tot 2D-projectie. Om het kwaliteit verschil tussen 2K en 4K te kunnen zien, is er naast een 4K-projector natuurlijk ook een 4K-film nodig. Helaas zijn die op dit moment nog niet veel beschikbaar. Sporadisch worden er films in 4K uitgebracht (Karate Kid, Salt etc.) maar met de toename van 4K-projectoren, zal dit aantal de komende jaren zeker groeien. Wanneer er 2K content aan een 4K-projector wordt aangeboden, zal deze content opgewaardeerd (ge-upscaled) worden naar 4K-resolutie. Uiteraard geeft de fabrikant aan dat dit de kwaliteit t.o.v. 2K sterk verbetert, maar het blijft een computer die de ontbrekende informatie volgens zijn software aanvult; de facto blijft het dus een 2K-beeld.

Wanneer 2K- en 4K-projectie worden vergeleken, zal opvallen dat de details van 4K veel beter zijn. Hoe meer we echter afstand nemen van het beeld, des te minder zal dit verschil merkbaar zijn. Bezoekers achterin de zaal (wat toch meestal de favoriete plaatsen zijn), zullen het verschil veel minder zien dan voorin. Daarnaast kan een bezoeker in een normale situatie niks vergelijken; er wordt tijdens de voorstellingen immers niet gewisseld tussen een 2K- en een 4K-projector. Vergelijk het met digitale fotografie. Om een goede 10x15 afdruk te maken, volstaat laten we zeggen een fotobestand van 4 Megapixel. Willen we deze foto op posterformaat uitprinten, dan is een veel hogere resolutie nodig. Bekijken we een opgeblazen foto echter van een flinke afstand, dan is het resultaat weer okay. Resolutie, schermafmetingen en kijkafstand hangen in deze zeer nauw met elkaar samen.

Daarnaast is het de vraag hoe de aanlevering van digitale content zich in de toekomst zal ontwikkelen. Op dit moment zijn er duidelijke verschillen zichtbaar tussen verschillende films (veroorzaakt door gebruikte codecs en compressietechnieken). De kwaliteit van de uiteindelijke voorstelling hangt hier natuurlijk nauw mee samen.

Vaak bestaat er een ongegronde angst dat de toekomst alleen nog 4K zal brengen. Deze angst is onterecht. Vergelijk de kwaliteit van 2K met die van 35mm; voor de bezoeker is deze gelijk en is veelal die van 2K projectie beter. Ook in de contentaanlevering is er zorg voor gedragen dat een film altijd in 2K en in 4K afspeelbaar is, zonder dat hier een aparte disk voor aangeleverd moet worden. Natuurlijk is het wel een goed streven dat fabrikanten de techniek blijven verbeteren en dat bioscopen ervoor kiezen om de laatste technologie in huis te halen.

3D-projectie en 4K

Wanneer een Sony-projector voor 3D-projectie gebruikt gaat worden, is er geen sprake meer van 4K. De manier waarop deze projectoren omgaan met 3D, maakt het namelijk onmogelijk om de 4K-resolutie te handhaven. Als enige projector maakt Sony gebruik van een dubbel objectief en wordt de beeldchip in tweeën gedeeld om zo 2 aparte beelden te genereren (apart voor het linker- en rechteroog). Ondanks de teruggang in resolutie, geeft deze techniek een fantastische 3D-weergave.

Het is ook mogelijk om op deze manier 2D-films te vertonen, zodat de objectieven niet steeds gewisseld hoeven te worden (zie ook de bespreking van de Sony SRX-R320 projector). Zowel in 3D- als in 2D-projectie is op deze manier de resolutie beperkt tot 1998x1080 voor Widescreen en 2580x1080 voor Cinemascope. Wanneer een projector in de praktijk veel 3D-films zal vertonen, zal dit meegenomen moeten worden in de beslissing.

Over de DLP Cinema 4K-projectoren en 3D valt nog niet veel te zeggen. Het lijkt er op dat alle bestaande 3D-systemen gewoon gebruikt kunnen worden en dat 3D-projectie ook in 4K mogelijk zal zijn. Hier zal het voornamelijk afhangen van de studios en de servers, of het technisch de moeite loont om 3D-content in 4K te gaan uitbrengen. 4K in 2D brengt al een enorm datatransport met zich mee, laat staan 4K 3D.

4K-projectie en de server

De mogelijkheid om 4K te kunnen projecteren vereist meer aanpassingen dan alleen aan de projector. De hoeveelheid data die voor 4K gegenereerd moet worden is 4x zo groot als voor 2K-projectie. Via de 'normale' video-overdracht (2x HDSDI 292 SMPTE) is dit onmogelijk. We zien dan nu ook een ontwikkeling bij de meeste serverfabrikanten, dat men kiest voor een Internal Media Block (IMB). Hierbij wordt het videoboard niet meer in de server geplaatst, maar direct in de projector, met een korter video datatransport tot gevolg. Op deze manier is het niet alleen veel eenvoudiger om een verbinding op te bouwen met een veel grotere bandbreedte, maar is het transport ook veel beter te beveiligen. De hele projector vormt daarbij namelijk een veilige omgeving. De opslag van de content vindt dan echter nog steeds plaats op een (in dit geval uitgeklede) server. Tussen de server en het mediablock ligt een PCI-E verbinding, waarop veel eenvoudiger de secure data naar het IMB getransporteerd kan worden.

Nu de update naar 4K ook bij TI-machines werkelijkheid wordt, mag er vanuit gegaan worden dat de server zoals we die nu kennen zijn langste tijd heeft gehad, en het IMB-principe zowel bij 2K als 4K de toekomst heeft. Na Doremi en GDC heeft recentelijk ook Dolby zijn IBM gepresenteerd. Sony maakt al sinds de introductie van hun projectoren gebruik van een Mediablock. Deze is geheel in de projector ingebouwd en maakt deel uit van het beveiligde gedeelte van de projector. Hoewel hier in eerste instantie wat vreemd tegenaan werd gekeken, lijkt het er nu dus op dat alle fabrikanten in de toekomst deze lijn gaan volgen.

Ontwikkelingen in beeldkwaliteit gaan overigens verder dan alleen het verhogen van de resolutie. Er wordt momenteel ook serieus gekeken naar het verhogen van de beeldfrequentie. Al enige tijd bieden diverse servers (o.a. Doremi) de mogelijkheid om speciaal vervaardigde content in 48 frames per seconde (fps) af te spelen. Verdere ontwikkelingen gaan zelfs naar een snelheid van 60 fps. De aanpassingen aan server en projector zijn minimaal, terwijl de uitwerking op de kwaliteit van de projectie en vooral de rust van het geprojecteerde beeld enorm zijn. Deze ontwikkeling vereist natuurlijk wel hierop aangepaste content, maar door de eenvoudige realisatie zou dit vrij snel realiteit kunnen worden.

De projectoren

Hieronder volgt een opsomming van de projectoren die er op dit moment op de markt zijn. Globaal worden de belangrijkste kenmerken opgenoemd, of er wordt verwezen naar een vergelijkbaar type. In de komende maanden zullen van een aantal projectoren ook 4K-versies op de markt komen. Deze zijn echter nog niet in dit overzicht opgenomen.

Barco

DP2K-12C
Projector opgebouwd rondom de 0,98" DMD-serie. Het maximale lampvermogen van de DP2K-12C is 2 kW, de stroomaansluiting is enkelfase 230 volt 16 amp. De C-serie projectoren van Barco hebben allemaal dezelfde afmeting. Het verschil zit hem in de maximale lampvermogens. De projectoren hebben een zeer eenvoudige maar ook enigzins beperkte bediening. Een indicatorlamp op de achterzijde geeft informatie over de status van de projector. Anders dan bij Christie en NEC, kan deze indicator ook aangeven dat er een minder urgente storing is, of dat de projector onderhoud nodig heeft.

Er is een apart touchscreen beschikbaar voor montage op de projector, maar men kan ook kiezen voor een laptop waarop de (gratis) software van Barco draait, die gelijk is aan de touchscreen. Via het netwerk kan men op een laptop alle projectoren benaderen. De projectoren gebruiken 'speciale' xenonlampen, die zich kenmerken door een hoge levensduur. Opvallend is dat Barco slechts1 adapter gebruikt voor het plaatsen van de xenon. Men heeft de lengte van de lamp aangepast aan de projector.

De projector heeft een bijzonder fraaie modulaire opbouw, die het mogelijk maakt om snel componenten te wisselen bij storing. Barco heeft als enige een lampenhuis-module, die het mogelijk maakt om van lampsterkte te wisselen zonder de xenon uit te bouwen (zie ook het hoofdstuk over xenonlampen). Daarnaast hebben de projectoren de mooiste integratie van Dolby 3D, waarbij geen DCF100-controller nodig is, daar deze functionaliteit is geïntegreerd in de software van de projector. Alle Barco-projectoren hebben een zeer eenvoudige manier om de convergentie van de projectoren in te stellen.

DP2K-15C
Gelijk aan de 12C maar met een aangepaste gelijkrichter (dubbel), bruikbaar tot 3 kW-lampen. Het interne koelsysteem is aangepast t.o.v. de 12C. Netaansluiting enkelfase 230 volt 20 amp.

DP2K-20C
Grootste model uit de C serie met aangepaste gelijkrichter en koeling. Bruikbaar tot 4 kW, netaansluiting enkelfase 230 volt 26 amp.

DP2K-19B
De B-serie projectoren is opgebouwd rondom de 1.2" DMD's. Alle machines uit deze serie zijn in een later stadium te upgraden naar 4K. De B-serie heeft een nog hoger rendement dan de C-serie, d.w.z. een nog betere lichtopbrengst. Barco geeft aan dat een 19B-projector ongeveer 500 lumen MEER lichtopbrengst heeft met een 3 kW xenonlamp dan een 20C met een 4 kW xenonlamp. Dit kan uiteraard een zeer belangrijke afweging zijn m.b.t. lampkosten en stroomverbruik wanneer er een keuze gemaakt moet worden. Meerkosten van een 19B spelen op deze manier een ondergeschikte rol.De projectoren zijn wel aanmerkelijk groter dan de C-serie.

De xenonlampen voor de B-serie zijn gelijk aan de C-serie, met uiteraard zwaardere lampen in het grootste model. De integratie van Dolby 3D is gelijk aan de C-serie, evenals de modulaire opbouw. Ook het systeem voor eenvoudige instelling van convergentie is overgenomen. De 19B is bruikbaar tot 3 kW en heeft een enkelfase netvoeding van 230 volt 20 amp nodig. De B-serie projectoren hebben ingebouwde besturing voor de externe afzuiger.

DP2K-23B
Gelijkwaardig aan de 19B-projector, maar nu bruikbaar tot maximaal 4 kW. Netvoeding 230 volt enkelfase 27 amp

DP2K-32B
Grootste model van Barco. Beschikt over 3 gelijkrichters; maximaal lampvermogen 6 kW. Netvoeding 400 volt 3 fase 16 amp.

Christie

Christie-projectoren zijn zowel intern als extern van een no-nonsense opbouw. Ze onderscheiden zich door een zeer hoge lichtopbrengst en een bijzonder complete bediening via het touchscreen. Normaal gesproken bevindt dit schermpje zich achterop de projector, maar het kan ook zeer eenvoudig op een andere gewenste plek worden bevestigd. Afhankelijk van het type projector zijn er een of meerdere filters aanwezig. Deze dienen volgens een bepaalde interval vervangen te worden. Alle projectoren gebruiken een vloeistof-koelsysteem voor de interne componenten.

Bijzondere feature van de Christie-projectoren is de zogenaamde lamp-loc functie. Na het inzetten van een xenonlamp zal de projector zelf de instellingen van de lamp (X-, Y- en Z-as) gemotoriseerd optimaal calibreren, voor de maximale lichtopbrengst. Alle projectoren hebben 3 statusindicatoren aan de achterzijde, zodat een storing aan de projector in een oogopslag opvalt.

Solaria 2210
De kleinste projector op de markt, met een gewicht van 46 kg en afmetingen van 60x60 cm. Opgebouwd rond de 0,98" DMD-serie, met een maximaal lichtvermogen van 2 kW. Maakt gebruik van aangepaste xenonlampen. De projector vereist enkelfase voeding (230 volt 16 amp), heeft een ingebouwde gelijkrichter en heeft geen externe ventilator nodig. Bediening d.m.v. full colour touchscreen. De 2210 heeft net als alle andere Christie-projectoren automatische instelling van de xenonlamp. De projectorlens is aan de linkerzijde van de projector! Er is een apart aansluitstuk leverbaar om een slang voor externe luchtafvoer aan te sluiten. LET OP! Door de zeer compacte bouw is het NIET mogelijk om deze projector te gebruiken in combinatie met het Dolby 3D-systeem!

Solaria 2220
Projector opgebouwd rond de 1.2" DMD-serie en dus op te waarderen naar 4K. Maximaal lichtvermogen 3 kW. Voor 3D is er nog een speciale High Power 3 kW xenonlamp beschikbaar. Externe ventilator vereist. Projector vereist Enkelfase Voeding (230 volt 23 amp) en heeft ingebouwde gelijkrichter. Bediening d.m.v. full colour touchscreen. Automatische instelling van de xenonlamp. Projector moet geleverd worden met automatische lensbediening. Projectorlens aan de rechterzijde van de projector!

Solaria 2230
Projector opgebouwd rond de 1.2" DMD-serie en dus op te waarderen naar 4K. Maximaal lichtvermogen 6 kW. Externe ventilator vereist. Projector vereist 3 fase voeding (400 volt 3x 16 amp) en heeft een externe gelijkrichter. Bediening d.m.v. full colour touchscreen. Automatische instelling van de xenonlamp. Projector moet geleverd worden met automatische lensbediening. Projectorlens aan de rechterzijde van de projector!

Kinoton

Het Duitse Kinoton biedt digitale projectoren aan die voor het projectiegedeelte gebruik maken van de techniek van Barco. Het betreft hier projectoren met de 1.2" serie DMD's, vergelijkbaar met de 23B en 32B projectoren van Barco. De projectoren zijn te upgraden naar 4K. In tegenstelling tot Barco's projectoren kan gebruik gemaakt worden van 'normale' xenonlampen. Maximaal lichtvermogen wordt echter alleen bereikt met een speciale xenonlamp.

Het lampenhuis is van eigen ontwerp en kan niet zoals bij Barco als een module gewisseld worden. Afzuiging is in het lampenhuis geïntegreerd. De projector vereist 400 volt 3 fase 16 amp. De projector weet zich te onderscheiden door een zeer degelijke opbouw (veel gebruik van metaal, aangepast koelsysteem etc.).

NEC

NEC NC1200C
Projector opgebouwd rond de 0,98" DMD-serie. Maximaal lampvermogen 2 kW, ingebouwde gelijkrichter, enkelfase voeding (230 volt, 16amp). Eenvoudige bediening d.m.v. druktoetsen en LCD-display. Vrij forse afmetingen voor dit lampvermogen. Projector kan overweg met standaard (35mm) xenonlampen b.v. Ushio UXL-20SC (H). Maximale lichtopbrengst wordt echter pas bereikt met aangepaste xenonlamp (b.v. Ushio DXL-20SN3). Externe afzuiging nodig. De projector heeft 4 x HDSDI-input.

NEC NC2000C
Deze projector is vrijwel gelijk aan bovenstaande NC1200. Lampvermogen is echter maximaal 4 kW. Tot 3 kW zijn ook standaard xenonlampen bruikbaar. Enkelfase voeding (230 volt 30 amp).

NEC NC3200S
Projector opgebouwd rondom 1.2" DMD-serie en dus op te waarderen naar 4K. Maximaal lampvermogen 7 kW (!). Voor alle lampvermogens zijn ook standaard xenonlampen inzetbaar (voor de grotere vermogens dus b.v. Ushio UXL-60SC(H) of zelfs de UXL-70SC(H). Maximale lichtopbrengst met special xenonlampen. Externe afzuiging nodig, 3 fase voeding (400 volt, 3x 16 amp) via externe gelijkrichter.

Als enige biedt NEC standaard 4x HDSDI-input, wat handig kan zijn als er naast projectie vanaf de server veel gebruikt gemaakt wordt van b.v. HDCAM of 3D satelliet-toepassingen. Er hoeven dan geen kabels omgestoken te worden. Doordat de NC3200S op dit moment de enige projector uit de serie is met 1.2" DMD-chips, zal deze ook voorlopig als enige NEC-projector op te waarderen zijn naar 4K.

Alle projectoren gebruiken vloeistofkoeling voor de interne componenten (onderhoudsvrij systeem) en maken gebruik van meerdere luchtfilters die volgens een bepaalde interval vervangen dienen te worden. Standaard xenonlampen (d.w.z. types die ook in 35mm-projectoren gebruikt worden) zijn eenvoudig toepasbaar (maximale lichtopbrengst wordt hier echter niet mee bereikt). Dit kan een interessant alternatief zijn als hiermee de lichtopbrengst toereikend is. De projectoren hebben indicatoren aan de achterzijde waarmee de status van de projector in een oogopslag bepaald kan worden.

Sony

Cinealta 4K SRX-R320
De Sony-projector onderscheidt zich niet alleen van de andere merken door de resolutie van 4K; ook de opbouw van de machine en de combinatie met de server is geheel anders. De projector is opgebouwd rond Sony's eigen SXRD-chips. Anders dan de bewegende spiegeltjes van een DLP Cinema-chip, wordt hier gebruik gemaakt van LCD-techniek. Het projectiegedeelte van de projector bestaat uit de SRX-head, het lampenhuis en de gelijkrichter.

Onlosmakelijk hiermee verbonden is de ingebouwde server, de LMT300, door Sony het Mediablock genoemd. Alle componenten van de Sony-projector zijn ondergebracht in een behuizing: de 'cavity'. In tegenstelling tot een DLP Cinema-machine, waar de datastroom tussen de projector en server beveiligd is, is hier het gehele inwendige van de projector beveiligd. Openen van de projector verbreekt deze beveiliging (en de mogelijkheid om beveiligde content af te spelen). De projector beschikt over slechts 1 externe video-ingang (DVI-D). Dit aantal is wel uit te breiden (er zijn DVI-D en HDSDI interface boards beschikbaar).

Bediening van de projector gebeurt d.m.v. een touchscreen op de projector. Hiermee kan niet alleen het projectiegedeelte, maar ook de meeste functies van de server bediend worden. Voor waarschuwingen en foutmeldingen bevindt zich achterop de projector nog een eenvoudige LCD-display. Bovenop de projector zit een 'stoplicht', dat door middel van verschillende kleuren en knipperfrequenties de status van de projector kan weergeven.

De projector heeft voor 4K-vertoning een gemotoriseerde zoomlens. Lensshift is echter niet geautomatiseerd. Dit kan problemen opleveren wanneer de projector niet in het middel staat t.o.v. het scherm en er gebruik gemaakt moet worden van kaders.

Voor 3D-vertoningen is er een apart objectief nodig. Dit objectief is afkomstig van RealD, aangezien dit op dit moment het enige 3D-systeem is dat door Sony gebruikt wordt. Wanneer dit objectief gebruikt wordt is de resolutie geen 4K meer, maar 1998x1080 voor flat en 2580x1080 voor scope. Het omwisselen van het objectief is door de operateur te doen, maar is geen klusje dat eenvoudig tussen de voorstellingen gedaan kan worden. De hele constructie (M10 bouten, dunne multikabels) leent zich hier eenvoudigweg niet voor. Het is mogelijk om 2D via het 3D-objectief te vertonen in zeer hoge kwaliteit (maar geen 4K), zodat het wisselen van objectief alleen hoeft te gebeuren bij een langere periode van alleen 2D-voorstellingen met 4K-content.

De server heeft een opslagcapaciteit van 2 TB en beschikt over een raid array van 7(!) disks, waaronder een 'hot spare' (disk die een defecte disk in bedrijf automatisch kan overnemen). De server beschikt over diverse insteekkaarten met 16 uitgangen en 8 ingangen. Ingest is mogelijk via het netwerk of via USB 2.0. De gebruikersinterface (Sony noemt dit de SMS oftewel Screen Management System) kan worden bekeken op de touchscreen van de projector of (meer uitgebreid) op een externe PC of laptop met de (gratis) Sony software.

De automatisering kent geen mogelijkheid tot het gebruik van macro's, wat start en pauze enigszins gecompliceerd maakt. Wel kan de server gebruik maken van een show in een show, zodat er van de start, pauze en einde van een show aparte sub-shows gemaakt kunnen worden, die eenvoudig in een show geplaatst kunnen worden (als ware het macro's).

Pauze verdient een aparte vermelding, aangezien dit pas sinds kort mogelijk is. De Sony kan als enige content onderbreken en tijdens die onderbreking andere content vertonen. Hiermee kan tijdens de pauze b.v. een pauzeshow of trailers vertoond worden. Geen enkele andere server heeft deze optie. Een show op afstand starten kan wel, maar externe startcommando's moeten gekoppeld worden aan een bepaalde show (drukken van de startknop start dus niet eenvoudig de gereedstaande show). Dit maakt een externe start of automatisering vrij omslachtig.

De Sony-projector wordt geleverd met een 1500VA UPS-unit en vereist naast een normale netvoeding voor de UPS (230 volt 16 amp stopcontact) een enkelfase 230 volt 25 amp voeding voor de gelijkrichter. De Sony kan lampvermogens tot 4.2 kW aan. Voor kleinere zalen zijn echter ook xenonlampen van 2 en 3 kW beschikbaar. Met een 4.2 kW xenonlamp kan de Sony projector 3D-projectie tot maximaal 15 meter breed aan.

Servers

Naast de opslag van de films, is de server ook verantwoordelijk voor de automatisering en de bediening van de hele zaal. De interface van de server en het gebruiksgemak hiervan bepaalt voor het grootste deel het gebruiksgemak van de hele installatie.

Dolby DSS200

De DSS200 is de nieuwste generatie Dolby-server. Deze op Linux gebaseerde server beschikt over 2.8 TB opslag capaciteit (Raid 5). De server is voor de gebruiker beperkt tot de mogelijkheden van de interface.

De kracht van de Dolby-server zit hem in te integratie van de verschillende zalen in een complex. Tot 3 zalen vormen de servers onderling een TMS-systeem, waarbij op elke server de status van de overige servers zichtbaar is. Ook kunnen shows en content zeer eenvoudig uitgewisseld worden. Wanneer er sprake is van meer dan 3 zalen kan er een DSS100 bijgevoegd worden, die zich dan als TMS/LMS-server zal gedragen. De bediening van de Dolby DSS200 is zeer eenvoudig en het overzicht dat men krijgt is zeer goed te noemen.

De automatisering van de server loopt wat achter bij andere servers zoals de Solo G3 en de Doremi. De Dolby-server kent geen macro's en kan dus geen commando's samenvoegen en in een gecontroleerde vorm afwerken. Vooral bij de start van de voorstelling en in het bijzonder bij een pauze, maakt dit de server minder flexibel en verlopen de functies vaak wat minder soepel. Ook moet bij het programmeren van een show elk commando apart worden ingegeven.

De server beschikt over een ingebouwde automatiseringskaart met 10 uitgangen. Ook zijn er diverse ingangen aanwezig, die elk een vaste functie hebben. Het aansturen en benoemen van de uitgangen gaat door het aanpassen van een XML-script wat omslachtig. De pulsduur van de contacten is vast ingesteld op 500ms. Is er een meer complexe automatisering vereist (meer uitgangen, ingangen, andere pulsduur, combinaties) dan moet een Jnior netwerk automatiseringsinterface worden toegevoegd. Anders dan bij de Doremi-server wordt deze serieel aangestuurd. Recent is er een nieuwe versie van de software aangekondigd, waarin belangrijke verbeteringen t.o.v. de automatisering en aansturing zijn opgenomen. Het gebruik van o.a. macro's wordt hierdoor mogelijk. De exacte releasedatum is nog niet bekend.

De Dolby DSS200 ondersteunt (uiteraard) het Dolby 3D-systeem, XPAND en MasterImage. Voor zover bekend is er nog geen ondersteuning voor RealD, daar de voor dit systeem benodigde ghostbusting niet door de server wordt ondersteund. Ingest van content is mogelijk via het netwerk, USB 2.0, ingebouwde eSATA bay en DVD-player. Eventueel is er nog een externe storage m.b.v. glasvezel met de server te verbinden. Bediening gebeurt via een keyboard, muis en beeldscherm; eventueel hoeft dit slechts bij 1 server te worden geplaatst.

De Dolby DSS200 beschikt over een Digitale AES 16 kanaals audio output. Voor een analoge 6ch input is dus een DMA8 plus vereist (of een eenvoudigere D/A converter). Door de gebruiker is weinig aan de server in te stellen. Updates moeten bij Dolby worden aangevraagd en worden alleen op aanvraag verstrekt (er is een KDM nodig om de update te installeren). De Dolby DSS200 beschikt niet over een normale aan/uit schakelaar of afsluitprocedure. De server dient eigenlijk 24/7 ingeschakeld te blijven.

Doremi (DCP2000, DP2K4 servers)

Meest geplaatste server ter wereld, met een Linux operating systeem. Operating system op SSD chip, content opslag op harddisks met 1.8 TB opslag Raid 5 (3 disks). Toegankelijke en open server met zeer uitgebreide automatiseringsmogelijkheden en ondersteuning van zeer veel randapparatuur zoals Dolby 3D, Jnior automatisering, soundprocessors etc. Eenvoudige koppeling mogelijk met andere servers of opslag, voor uitwisseling van content en playlists. Ingebouwde GPIO-mogelijkheden voor aansluiten van lichtsturing, kaders etc. Verkrijgbaar met ingebouwd beeldscherm voor bediening (DCP2000).

De mogelijkheden van deze server zijn eindeloos en de automatisering is in alle gevallen zo in te stellen dat een show, hoe gecompliceerd ook, vloeiend zal verlopen. Door de mogelijkheid om verschillende commando's in macro's onder te brengen, zijn gecompliceerde gecombineerde functies (b.v. het maken van een pauze met een vertoning van een pauzeplaatje voor 20 sec en de besturing van licht en geluid) onder te brengen in 1 simpel commando. Tevens kunnen er externe commando's (b.v. brandmelding e.d.) standaard ingegeven worden, zodat hier in elke show op wordt gereageerd.

De server heeft 8 externe ingangen en uitgangen. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat deze niet zomaar alles kunnen aansturen. Er zijn interfaces in de handel die deze uitgangen voorzien van relais, zodat licht,gordijn,kader,audio e.d. eenvoudig en veilig aangestuurd kunnen worden. Eventueel is de server nog uit te breiden met een Jnior netwerk automatiseringsinterface die beschikt over 8 in- en uitgangen. Deze is ook weer uit te breiden met nog 4 extra in- en uitgangen. In totaal kan de server dus over 20 in- en uitgangen beschikken voor externe besturing.

3D-systemen als Dolby 3D en RealD worden door de server ondersteund. Ook biedt de server (met extra apparatuur) mogelijkheden om content (b.v. satelliet) via het netwerk naar de server te streamen. De betrouwbaarheid van de server is zeer hoog. Defecte drives e.d. kunnen door de gebruiker eenvoudig zelf hersteld of vervangen worden. De server beschikt over 2 power supplies.

Het ingesten van content gaat op de DCP2000 standaard via USB 2.0 of via een Gigabit netwerkverbinding. Er is een uitbreiding naar een externe eSATA-aansluiting mogelijk. De DP2K4-server heeft een DVD drive, netwerk, USB 2.0 en eSATA Bay voor de ingest van content. De server beschikt over een AES digitale audio uitgang met 16 kanalen. Doremi levert een eenvoudige D/A converter voor het omzetten naar analoge audio. Hiermee zijn ook oudere audioprocessoren nog bruikbaar. Naast bediening met een TMS-systeem is de server ook eenvoudig op afstand te bedienen m.b.v. een gratis VNC-client.

XDC Solo G3

Dit is een op Windows gebaseerde server met een opslag van 1.8 TB (raid 5, 3 disks), die recent werd overgenomen door Barco. De opslagcapaciteit van de server is in de toekomst uitbreidbaar. Het operating system bevindt zich op een aparte harddisk. De server is voor de gebruiker beperkt tot de mogelijkheden van de interface. Normaliter zijn deze voldoende.

De kracht van de G3-server zit hem in de zeer eenvoudig te bedienen interface en de mogelijkheid om extra functies te verbinden aan de meeste gebruikte bedieningsfuncties. Bijvoorbeeld: bij het drukken op play zal altijd de xenon worden ontstoken, worden kaders en voorgordijnen aangestuurd, wordt de audio op het juiste formaat geschakeld etc. Geen van deze functies hoeft dus in een show geprogrammeerd te worden. Hetzelfde geldt voor pauze, stop etc.

Daarnaast maakt deze server ook gebruik van zogenaamde autotransitions. Dit wil zeggen dat de server zelf kan bepalen in welk beeldformaat en encodering (MPEG-2, JPEG-2000, 3D) content afgespeeld moet worden. De server geeft dit automatisch door aan de projector. Er hoeft dus nergens in de show een formaatwissel te worden aangegeven. Deze optie in combinatie met de eenvoudige automatisering, maakt het dus mogelijk om een show te bouwen door alleen maar de gewenste reclame, trailers en hoofdfilm achter elkaar te slepen en desgewenst een pauzepunt te kiezen.

De Solo G3 beschikt over 16 relaisuitgangen voor automatisering en 8 ingangen. Ingest is mogelijk via Gigabit netwerk, USB 2.0, externe eSATA en een eSATA bay. Ook beschikt de server over een DVD-drive. Dolby 3D en RealD worden door de server ondersteund. De server wordt geleverd met een 15" touchscreen van Elo; muis en keyboard zijn niet nodig.

De Solo G3 bevat 4 netwerkaansluitingen voor projector en audioprocessor (geen extra switch nodig). Er is een aansluiting voor reguliere content en een aparte aansluiting voor externe toegang. De server beschikt over een AES digitale audio output met 8 kanalen. Er is een uitbreiding mogelijk met channel 9 t/m 16 zodat ook Dolby 7.1 weergave mogelijk is. XDC levert een eenvoudige D/A converter waarmee het audio signaal omgezet kan worden naar 6 analoge kanalen.

Pauze

Veel bioscopen in Nederland willen een hoofdfilm graag met pauze vertonen. Keer op keer krijgen installateurs dan ook de vraag of dit mogelijk is, en of het daarnaast mogelijk is om de pauze ook duidelijk aan de bezoekers aan te geven.

Aangezien veel serverfabrikanten hun wortels in de VS hebben liggen en pauze daar een vrijwel onbekend begrip is, zijn de meeste systemen hier dan ook niet in voorzien. Het is met de meeste servers dan ook niet mogelijk om content die wordt afgespeeld (b.v. een hoofdfilm) te onderbreken en dan b.v. een pauzefilmpje te vertonen en dan weer verder te gaan met de hoofdfilm. Hiermee wordt niet bedoeld dat het niet mogelijk is om de playout (tijdelijk) te pauzeren, dat kan in alle gevallen wel, maar het 'ertussen plakken' van andere content kan niet.

Met de TI-projectoren is er echter wel een trucje mogelijk. In de projector kunnen namelijk testpatronen worden opgeslagen. Het is mogelijk om hier ook een pauzeplaatje bij te zetten. Wanneer het pauze wordt, roept de server dit plaatje aan in de projector en krijgt het publiek de mededeling 'pauze!'. Hoe mooi en flexibel dit kan is afhankelijk van de server. Zoals eerder al aangegeven zijn vooral de Doremi en XDC G3 erg sterk in automatisering en kan dit pauzepunt bijzonder fraai worden aangestuurd. Een Dolby-server kan het ook, maar hoe mooi het hierbij gaat hangt af van de gebruikte projector.

De Sony-projector is een uitzondering op dit verhaal. Het mediablock in deze projector kan de voorstelling onderbreken en tijdens deze pauze kan iedere willekeurige content worden afgespeeld. Dit kan een eenvoudig pauzeplaatje zijn, of een aparte show met trailers. Na een vastgestelde tijd (of eerder als daarvoor het commando wordt gegeven) gaat de show weer verder met de oorspronkelijke content.